Ratownicze badania archeologiczne przeprowadzono latem 2025 roku na trasie budowy obwodnicy Gorajca w ciągu drogi krajowej nr 74. Prace prowadzono na nowo odkrytym stanowisku archeologicznym zlokalizowanym w obrębie Gorajec - Stara Wieś w gminie Radecznica. Stanowisko znajduje się na niewielkim wyniesieniu w dolinie rzeki Gorajka, na wschód od miejscowego cmentarza parafialnego.

Badania na zlecenie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Lublinie realizowała firma "Pracownia Archeologiczna Mirosław Mazurek" z Rzeszowa. Pracami kierowali archeolodzy Mirosław Mazurek i Konrad Drewniak.

Wykopaliska prowadzono na powierzchni około 50 arów, wyłącznie w strefie przeznaczonej pod budowę drogi. Jak podkreślają specjaliści, rzeczywisty zasięg stanowiska jest prawdopodobnie znacznie większy i wykracza poza obszar objęty inwestycją drogową. Może obejmować również północne i południowe stoki wzniesienia, na którym odkryto pozostałości dawnego osadnictwa.

W trakcie badań zadokumentowano i przebadano 124 obiekty archeologiczne o różnym przeznaczeniu i charakterze. Aż 81 z nich datowano na schyłkowy okres neolitu. Na podstawie odkrytej ceramiki przypisano je ludności kultury amfor kulistych, funkcjonującej na tych terenach około 3100-2600 lat przed naszą erą.

Wśród odkrytych obiektów dominowały różnego rodzaju jamy gospodarcze, którym towarzyszyły dołki po słupach stanowiących elementy naziemnych konstrukcji. W ich wnętrzach odnaleziono liczne skupiska ceramiki. Dzięki temu archeologom udało się zrekonstruować pięć kompletnych naczyń typu amfora. Największe z nich miało około 45 centymetrów wysokości i tyle samo średnicy.

Łącznie pozyskano ponad pięć tysięcy fragmentów ceramiki oraz kilkadziesiąt drobnych narzędzi krzemiennych. Pozostałe 43 obiekty miały charakter niewielkich jam i dołków posłupowych, jednak nie zawierały materiału zabytkowego.

Zdaniem autorów badań charakter odkrytych obiektów oraz zgromadzonych zabytków pozwala przypuszczać, że stanowisko stanowi pozostałość jednolitej pod względem kulturowym i chronologicznym osady kultury amfor kulistych.

To szczególnie cenne odkrycie, ponieważ osady tej kultury należą do rzadkości. Znacznie częściej archeolodzy natrafiają na pojedyncze groby związane z ludnością kultury amfor kulistych. Charakterystyczną cechą takich pochówków są kamienne konstrukcje otaczające jamę grobową, często przykryte dużymi płytami kamiennymi.

Po zakończeniu opracowania naukowego i analizie wszystkich znalezisk materiał zabytkowy zostanie przekazany do zbiorów Muzeum Zamojskiego.

Przypomnijmy, że obwodnica Gorajca powstaje w ciągu drogi krajowej nr 74. Nowa trasa o długości około 6,7 kilometra przebiega przez teren gmin Frampol i Radecznica. Zakończenie inwestycji planowane jest na 2027 rok. Dzięki niej ruch tranzytowy między Janowem Lubelskim a Zamościem zostanie wyprowadzony z dróg wojewódzkich nr 835 i 858 i skierowany na nowy odcinek drogi krajowej.